Marks on late medieval barrels from the southern Baltic coast: A contribution to classification based on visual features

Maciej Miścicki

doi:10.35686/AR.2025.275

Autoři

Maciej Miścicki University of Warsaw, Faculty of Archaeology, Krakowskie Przedmieście 26/28, PL-00 927, Warsaw, Poland https://orcid.org/0000-0003-4833-4926

DOI:

https://doi.org/10.35686/AR.2025.275

Klíčová slova:

archeologie, značky, sudy, pozdní středověk, postmedievální období, Hanzovní liga, baltská města

Abstrakt

V pozdně středověkém obchodování byly sudy nejoblíbenějšími nádobami pro přepravu různých komodit. Často byly označeny různými symboly, jejichž význam je obtížné interpretovat. Předložená analýza zahrnovala 112 fragmentů sudů s vyrytými nebo vypálenými značkami. Všechny exempláře byly datovány do 14. až 16. století a pocházely z archeologických vykopávek v Elblągu, Gdaňsku a Pucku. Předpokládá se, že zkoumané symboly plnily různé funkce, například jako kupecké, řemeslnické nebo vlastnické značky. Zaznamenané příklady byly rozděleny do pěti skupin: vypálené; kompozice vícero nepravidelných linií; geometrické figury; jednoduché kompaktní, často symetrické symboly; a ostatní, které nepatří do žádné z výše uvedených kategorií. Analýzy zkoumaných artefaktů a jejich srovnání s dalšími publikovanými nálezy a písemnými zprávami ukázaly, že jednoduché kompaktní značky byly aplikovány na sudy používané v kupeckém prostředí. Určení funkce sudů na základě značek z ostatních skupin se ukázalo jako nejednoznačné a vyžaduje další výzkum.

Stažení

Data o stažení nejsou doposud dostupná.

Reference

Ansorge, J. – Igel, K. – Schäfer, H. – Wiethold, J. 2003: Ein Holzschacht aus der Baderstrage la in Greifswald. Aus der materiellen Alltagskultur einer Hansestadt in der zweiten Hälfte des 14. Jahrhunderts. Bodendenkmalpflege. Mecklenburg-Vorpommern 50, 119–157.

Baran, D. 2005: Naczynia drewniane z latryny nr 3 przy ul. Dominikańskiej 6 w Poznaniu. In: Z. Kurnatowska – T. Jurek (eds.), Civitas Posnaniensis. Studia z dziejów średniowiecznego Poznania. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 433–438.

Biskup, M. 1967: Trzynastoletnia wojna z Zakonem krzyżackim 1454–1466. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej.

Blusiewicz, K. 2017: Konstrukcje ciesielskie w budownictwie drewnianym późnośredniowiecznego Pucka. In: M. Starski (Ed.), Puck. Kultura materialna małego miasta w późnym średniowieczu. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 93–124.

Bobik, I. 2012: Zabytki drewniane z późnośredniowiecznej latryny. In: K. Kwiatkowski (ed.), Archeologia Stargardu 1. Stargard: Muzeum w Stargardzie, 185–195.

Bobik, I. 2016: Przedmioty drewniane. In: B. Wywrot-Wyszkowska – M. Dworczyk – M. Rębkowski (eds.), Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu 6. Kołobrzeg: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 147–159.

Bogucka, M. 1962: Gdańsk jako ośrodek produkcyjny w XIV–XVII w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Bogucka, M. – Samsonowicz, H. 1986: Dzieje miast i mieszczaństwa w Polsce przedrozbiorowej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Braudel, F. 1992: Civilization & Capitalism, 15th–18th Century. Volume 1: The Structures of Everyday Life. Berkeley – Los Angeles: University of California Press.

Bruski, K. 1998: Puck w czasach krzyżackich (1308–1466). In: A. Groth (ed.), Historia Pucka. Gdańsk: Wydawnictwo Marpress, 68–90.

Buchholz, R. 1994: Die Holzfunde aus einer Schwindgrube beim Wismarer Beguinenkonvent. Wismarer Studien zur Archäologie und Geschichte 4, 63–89.

Bucka, K. 2017: Przedmioty drewniane. In: M. Majewski – K. Stań (eds.), Archeologia Stargardu. Badania na Rynku Staromiejskim 3. Stargard: Muzeum w Stargardzie, 165–187.

Czaja, R. 2000: Miasta i ich posiadłości ziemskie w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach. In: Z. H. Nowak – R. Czaja (eds.), Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII–XVI wieku. Toruń: Towarzystwo Naukowe (Toruń), 45–66.

Czaja, R. – Nawrolski, T. 1993: Powstanie miasta. In: S. Gierszewski – A. Groth (eds.), Historia Elbląga. Tom I (do 1466 r.). Gdańsk: Wydawnictwo Marpress, 60–70.

Czarciński, I. 1993: Elbląg jako ośrodek handlowo-portowy państwa krzyżackiego. In: S. Gierszewski – A. Groth (eds.), Historia Elbląga. Tom I (do 1466 r.). Gdańsk: Wydawnictwo Marpress, 147–156.

Długokęcki, W. 2009: Hanza a Gdańsk na przełomie XIII i XIV w. In: B. Śliwiński (ed.), “Rzeź Gdańska” z 1308 roku w świetle najnowszych badań. Materiały z sesji naukowej 12–13 listopada 2008 roku. Gdańsk: Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, 27–42.

Dollinger, P. 1997: Dzieje Hanzy: XII–XVII w. Warszawa: Oficyna Wydawnicza VOLUMEN, Niezależna Oficyna Wydawnicza.

Dygo, M. 2006: Wschód i zachód. Gospodarka Europy w XIV–XV wieku. In: S. Gawlas (ed.), Ziemie polskie wobec Zachodu. Studia nad rozwojem średniowiecznej Europy. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 117–194.

Falk, A. 2002: Mittelalterliche Hausmarken und Zeichen in Lübeck. In: E. Mugurevičs (ed.), Civitas et castrum ad Mare Balticum. Riga: Latvijas Vēstures institūta apgāds, 422–434.

Fonferek, J. – Marcinkowski, M. – Sieńkowska, U. 2012: Elbląg – życie codzienne w porcie hanzeatyckim. Elbląg: Muzeum Archeologiczno-Historyczne.

Gierszewski, S. 1966: Struktura gospodarcza i funkcje rynkowe mniejszych miast województwa pomorskiego w XVI i w XVII w. Gdańsk: Gdańskie Towarzystwo Naukowe.

Gumowski, M. 1970: Herbarz patrycjatu toruńskiego. Toruń: Towarzystwo Naukowe (Toruń).

Haak, A. – Russow, E. 2012: Interpreting find complexes from the medieval cesspits of Tartu. In: R. Rammo (ed.), Medieval Urban Textiles in Northern Europe. Tartu: Tartu Ülikool, 147–172.

Herbst, S. 1933: Toruńskie cechy rzemieślnicze. Toruń: Cechy Toruńskie.

Holl, I. 1966: Mittelalterliche Funde aus einem Brunnen von Buda. Budapest: Aedes Academiae Scientiarum Hungaricae Budapestinit.

Homeyer, C. G. 1870: Haus- und Hofmarken. Berlin. Verlag der Königlichen Geheimen Ober-Hofbuchdruckerei (R. v. Decker).

Immonen, V. 2007: Defining a Culture: The Meaning of Hanseatic in Medieval Turku. Antiquity 81, 720–732. DOI: https://doi.org/10.1017/S0003598X00095685

Jahnke, C. 2009: The Influence of the Hanseatic League on the Cities on the North-Sea and Baltic-Sea Area: Some Reflections on the Triad ‘Trade–Cities–Hanseatic League’. In: N. Engberg – A. N. Jorgensen – J. Kieffer-Olsen – J. K. Madsen – C. Radtke (eds.), Archaeology of Medieval Towns in the Baltic and North Sea Area. Copenhagen: Copenhagen: Nationalmuseet, 51–64.

Kardasz, C. 2017: Przestrzeń, społeczeństwo i gospodarka późnośredniowiecznego Pucka w świetle źródeł pisanych. In: M. Starski (ed.), Puck. Kultura materialna małego miasta w późnym średniowieczu. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 71–90.

Kasprzak, M. 2007: Zabytki drewniane, rogowe i kościane z badań na Wyspie Spichrzów w 2005 roku. In: H. Paner (ed.) Archeologia Gdańska 3. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, 7–16.

Kasprzak, M. 2010: Zabytki drewniane, rogowe i kościane z badań na Wyspie Spichrzów w 2005 roku. In: H. Paner (ed.) Archeologia Gdańska 4. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, 171–189.

Koczy, L. 1935: Materjały do dziejów handlu hanzy pruskiej z Zachodem. Rocznik Gdański 7–8, 275–331.

Kostrouch, F. 2009: Středověké dýhové misky z Olomouce. Archaeologia historica 34, 483–499.

Kruppé, J. – Milewska, M. 2015: Puck. Archeologia o narodzinach miasta. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Fundacja Przyjaciół Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Litwin, J. 2014: Gdańsk – średniowieczne centrum okrętownictwa i handlu morskiego nad Bałtykiem. In: W. Ossowski (ed.), Miedziowiec. Wrak średniowiecznego statku i jego ładunek. Gdańsk: Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, 15–55.

Maciakowska, Z. 2009: Położenie miasta lubeckiego w Gdańsku. In: B. Śliwiński (ed.), “Rzeź Gdańska” z 1308 roku w świetle najnowszych badań. Materiały z sesji naukowej 12–13 listopada 2008 roku. Gdańsk: Muzeum Historyczne Miasta Gdańska, 6–26.

Maciakowska, Z. 2022: Zasiedlenie i zagospodarowanie nadmotławskich bagien w rejonie ul. Powroźniczej w Gdańsku. In: K. Blusiewicz – M. Starski (eds.), Między Długim Targiem a Powroźniczą. Parcele mieszczańskie na Głównym Mieście w Gdańsku w świetle badań archeologicznych. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 19–39.

Matysik, S. 1949: Zatarg Torunia z możnowładcą duńskim o towary Toruńczyków pochodzące z rozbitego statku gdańskiego w 1377 r. Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu 15(3–4), 13–25.

Miścicki, M. 2022: Asortyment wyrobów drewnianych z badań archeologicznych przy Długim Targu i ul. Powroźniczej. In: K. Blusiewicz – M. Starski (eds.), Między Długim Targiem a Powroźniczą. Parcele mieszczańskie na Głównym Mieście w Gdańsku w świetle badań archeologicznych. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 397–417.

Morris, C. 2000: Wood and woodworking in Anglo-Scandinavian and Medieval York. The Archaeology of York 17. York: York Archaeological Trust for Excavation and Research 2000.

Możejko, B. 2014: Żegluga i handel morski Gdańska na przełomie XIV i XV wieku. Morskie i handlowe tło katastrofy Miedziowca w 1408 roku. In: W. Ossowski (ed.), Miedziowiec. Wrak średniowiecznego statku i jego ładunek. Gdańsk: Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, 57–74.

Müller, U. 1996: Holzfunde aus Freiburg/Augustinereremitenkloster und Konstanz. Herstellung und Funktion einer Materialgruppe aus dem späten Mittelalter. Forschungen und Berichte der Archäologie des Mittelalters in Baden-Württemberg 21. Stuttgart: Landesdenkmalamt Baden-Württemberg.

Müller, U. 2014: “Archäologie” + “Kultur”= “Hansekultur”? Überlegungen zu einem Begriff. In: A. Falk – U. Müller – M. Schneider (eds.), Lübeck und der Hanseraum: Beiträge zu Archäologie und Kulturgeschichte. Festschrift für Manfred Gläser. Lübeck: Schmidt-Römhild, 439–452.

Naum, M. 2015: Material Culture and Diasporic Experiences: A Case of Medieval Hanse Merchants in the Baltic. Archaeological Papers of the American Anthropological Association 26, 72–86. DOI: https://doi.org/10.1111/apaa.12060

Nawrolska, G. 2009: Uwagi o średniowiecznym rzemiośle elbląskim. In: M. Marcinkowski (ed.), Elbląskie studia muzealne 1. Elbląg: Muzeum Historyczno-archeologiczne w Elblągu, 87–105.

Nawrolska, G. 2012: Początki Elbląga w świetle źródeł archeologicznych. Elbląg: Stowarzyszenie Miłośników Truso.

Nawrolska, G. 2014: Powracająca przeszłość Starego Miasta w Elblągu. Toruń: Towarzystwo Naukowe.

Neugebauer, W. 1975: Arbeiten der Böttcher und Drechsler aus den mittelalterlichen Bodenfunden der Hansestadt Lübeck. In: J. G. N. Renuad (ed.), Rotterdam Papers 2. Rotterdam, 117–137.

Ossowski, W. 2014: Ładunek Miedziowca. In: W. Ossowski (ed.), Miedziowiec. Wrak średniowiecznego statku i jego ładunek. Gdańsk: Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku, 241–300.

Paner, H. 2004: The Spatial Development of Gdańsk to the Beginning of the 14th Century. The Origins of the Old Town and Main Town. In: P. Urbańczyk (ed.), Polish Lands at the Turn of the First and the Second Millennia. Warsaw: Institute of Archeology and Ethnology Polish Academy of Sciences, 15–33.

Paner, H. 2006: Archeologia Gdańska w latach 1988–2005. In: H. Paner (ed.), Archeologia Gdańska 1. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, 11–88.

Pluskowski, A. 2022: The Archaeology of the Prussian Crusade: Holy War and Colonization. London – New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003222767

Polak, Z. 1996: Przedmioty wykonane z drewna. In: M. Rębkowski (ed.), Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu 1. Kołobrzeg: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 331–336.

Polak, Z. 1997: Zabytki wykonane z drewna. In: M. Rębkowski (ed.), Archeologia średniowiecznego Kołobrzegu 2. Kołobrzeg: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 229–233.

Rembisz-Lubiejewska, A. 2021: Wyroby z drewna, kory i korka z badań przy ul. Łąkowej 35/38 w Gdańsku. In: B. Kościński (ed.), Archeologia Gdańska 8. Gdańsk: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, 105–126.

Robben, F. 2008: Spätmittelalterliche Fässer als Transportverpackung im hansischen Handelssystem. Archäologische Informationen 31(1–2), 77–86.

Robben, F. 2009: Mittelalterliche Fässer aus der Hansestadt Greifswald: Ein Beitrag zur Alltags- und Wirtschaftsgeschichte. Bodendenkmalpflege in Mecklenburg-Vorpommern 56, 157–189.

Roztworowski, S. 1935: Co szlachcic polski w XVIII wieku kupował w Gdańsku, (materjały historyczne z lat 1747–1757 z archiwum rodzinnego). Rocznik Gdański 7–8, 348–384.

Schäfer, H. 1992: Ein spätmittelalterlicher Petschaftenfund aus Rostock. Wismarer Studien zur Archäologie und Geschichte 2, 58–61.

Schäfer, H. – Patzelt, C. 1992: Schubleisten u. a. Funde aus einem Rostocker Schacht des 14./15. Jahrhunderts. Wismarer Studien zur Archäologie und Geschichte 2, 48–57.

Scholkmann, B. 1982: Mittelalterliches Holzgerät aus Südwestdeutschland. Zu Forschungsproblematik und Forschungsstand eines Sachgutkomplexes. Zeitschrift für Archäologie des Mittelalters 10, 101–131.

Spors, J. 1982: Lokalizacja miasta lokacyjnego na prawie lubeckim w Gdańsku w drugiej połowie XIII i początkach XIV w. Rocznik Gdański 42 (1), 64–71.

Starski, M. 2015: Stan badań archeologicznych nad małymi miastami Pomorza Gdańskiego w późnym średniowieczu. Archaeologia Historica Polona 23, 181–213. DOI: https://doi.org/10.12775/AHP.2015.008

Starski, M. 2017: Wyroby drewniane oraz wytwórczość bednarska i tokarska w późnośredniowiecznym Pucku. In: M. Starski (ed.), Puck. Kultura materialna małego miasta w późnym średniowieczu. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 125–176.

Starski, M. 2022: Between Centre and Periphery: The Small Towns of Pomerelia during the Period of Hanse Domination. European Journal of Archaeology 25, 80–102. DOI: https://doi.org/10.1017/eaa.2021.47

Suhonen, M. 2001: Historiallisen ajan arkeologia – materiaalsia todisteita historiatieteen totuuksille. Suomen Keskiajan Arkeologian Seura 1, 3–11.

Szajt, J. 2021: Kultura stołu mieszczańskiego na Śląsku w późnym średniowieczu i wczesnej nowożytności na tle europejskim. In: Wratislavia Antiqua 24. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski.

Szajt, J. – Wieczorek-Kańczura, K. 2018: Naczynia i łyżki drewniane. In: J. Piekalski – K. Wachowski (eds.), Wratislavia Antiqua 23. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 322–338.

Śledź, E. 1979: Merki kupieckie na towarach z “Miedziowca”. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 27(3), 353–364.

Śliwiński, B. 1998: Dzieje Pucka w świetle najstarszych źródeł pisanych (do 1308 r.). In: A. Groth (ed.), Historia Pucka. Gdańsk: Wydawnictwo Marpress, 55–68.

Wallerstein, I. 1974: The Modern World-System, Volume. 1: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century. New York – San Francisco – London: Academic Press.